Kłopoty z Rzeczpospolitą

Rzeczpospolita – staropolskie określenie państwa o ustroju republikańskim (z łac. Res Publica = republika, rzeczpospolita)

Profesor Andrzej Nowak zauważył, że z chwilą śmieci ostatniego Piasta Korona Królestwa Polskiego zaczeła przeistaczać się w rzecz wspólną, za którą współodpowiadają: osoba monarchy i masy szlacheckie. Kolejni monarchowie zmuszeni byli uzgadniać ze szlachtą umowy "na rządzenie", najcześciej w postaci przywilejów.

Przywileje: koszycki, czerwiński, warcki, jedlneńsko-krakowski, cerekwicko-nieszawskie, piotrkowski, mielnicki, nihil novi - to kolejne przemiany ustrojowe, w wyniku których pełną odpowiedzialność za państwo przejęła szlachta. Jeden z ostatnich, z 1538 roku,  wydany przez króla Zygmunta I Starego... zakazywał usuwania szlachty z urzędów przez króla!

Historycy zwykli wiązać powstanie I Rzeczpospolitej Polskiej z rokiem 1454, choć pierwszy udokumentowany przykład użycia terminu Rzeczpospolita dla określenia państwa polskiego, znajduje się w akcie wierności Maćka Borkowica złożonym królowi Kazimierzowi Wielkiemu 16 lutego 1358 roku w Sieradzu.

I Rzeczpospolitą Polską, po roku 1569 nazywano Rzeczpospolita Obojga Narodów (istniejącą do 1795 roku), równolegle nazywając ją rzeczpospolitą szlachecką.

W sensie prawno ustrojowym bliska była dzisiejszej Brytyjskiej Wspólnocie Narodów, zaś jej głównym celem było podtrzymywanie modelu demokracji szlacheckiej, z biegiem czasu coraz bardziej oddalającego się od modelu z czasów przełomu piastowsko-andegaweńskiego.

Z polskiej prespektywy nazwa Rzeczpospolita utożsamiona została jednoznacznie z państwem polskim, co z punktu widzenia dzisiejszej sytuacji geopolitycznym wydaje się zbyt daleko idącym uogólnieniem!

p.s. Co znaczy w tym kontekście stwierdzenie (cytuję z wikipedii): Rzeczpospolita Obojga Narodów, Polskiego i Litewskiego, powstała w wyniku unii Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego[9], od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska[10] (lit. Respublika lub Žečpospolitabiał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus.Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika), nazywane też Rzecząpospolitą Obojga Narodów[11] – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 15691795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosłaKonstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską).

Zaiste, trudno na takim fundamencie budować cokolwiek...

Zamach w Smoleńsku a sądy i instytucje państwa
Przywrócić sądy Polakom – skrót diagnozy- Stanisław Możejko
Kryzys polityczny w Brazylii
Groźby śmierci wobec prezydenta Dudy

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej.

Dowiedz się więcej