Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe jako skrajny przykład „Polski sektorowej”

Przykłady strat ponoszonych przez społeczeństwo i państwo, spowodowanych istniejącą – monopolistyczną pozycją LP.

Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe (LP) stanowią wyjątkowy w skali całej Europy ewenement prawno-gospodarczo-polityczny o zdecydowanie negatywnym wpływie na liczne aspekty funkcjonowania państwa, gospodarki narodowej i praw obywatelskich.

Organizacja ta dysponuje olbrzymim majątkiem należącym do Skarbu Państwa, którym praktycznie dowolnie zarządza.

1. Prywatyzacja majątku publicznego przez korporację LP po 1990 r.

• Na mocy Ustawy o Lasach z 1991 r. LP stały się monopolistą w zakresie zarządzania lasami zajmującymi powierzchnię ponad ¼ powierzchni Polski1.

• LP nadzorowane są przez Ministra Środowiska, nie posiadają osobowości prawnej, co między innymi sprawia, że są w szczególny sposób uprzywilejowane – nie płacą podatku dochodowego, nie podlegają podobnej kontroli skarbowej jak podmioty gospodarcze. Płacą tylko podatek leśny (ok. 160 mln rocznie) i – od 2 lat – obrotowy podatek 2% od wartości sprzedanego drewna, też ok. 160 mln zł. Jest to skromna danina przy przychodach rzędu 8,5 miliarda zł rocznie. Wydatków LP nikt realnie nie kontroluje, a NIK zwróciła uwagę, iż są one istotnie zawyżane. Negatywne konsekwencje realizowanej przez LP gospodarki leśnej ponosi Skarb Państwa, czyli podatnik.

• LP stanowią państwową jednostkę organizacyjną, korzystającą ze wszelkich przywilejów administracji państwowej, której jednak nie dotyczą obowiązki i ograniczenia, jakie nałożono na organa administracyjne.

• „Samofinansowanie się” LP polega na tym, że korzystając z zasobów lasów Skarbu Państwa utrzymują swoją niezwykle kosztowną strukturę administracyjną liczącą 25000 zatrudnionych.

• Niekontrolowane przez państwo wydatki LP pozbawiają budżet możliwych znacznych wpływów. Dowodem na to są podstawowe dane o finansach LP: np. w 2010 roku LP sprzedały drewno za 5,28 mld zł, wypracowując z tego zysk netto 367 mln zł, a na 2017 roku planują sprzedaż na poziomie około 8,4 mld zł i przy rzekomo poważnych oszczędnościach liczą na zysk zaledwie ok. 125 mln zł. Jakie jest uzasadnienie dla takiego bilansu?

• Środki ze sprzedaży drewna, zamiast zasilać budżet państwa, w części tworzą tzw. Fundusz Leśny, znajdujący się w dyspozycji Dyrektora Generalnego LP – są to setki milionów zł, wydawane wyłącznie na mocy jego decyzji.

• Tworzone jest ponadpartyjne korporacyjne lobby w strukturach samorządowych i państwowych. Wiele z działań finansowanych z Funduszu Leśnego ma potencjalnie charakter quasi-korupcyjny.

Lasy stanowią majątek państwowy, a jednostka organizacyjna powołana do gospodarki tym majątkiem ma obowiązek wykorzystywać go zgodnie z interesem kraju, czego nie czyni. Celowo ograniczana jest podaż drewna mimo istniejących możliwości. Przewidziane do eksploatacji, a nie eksploatowane tzw. drzewostany przeszłorębne obejmują już 430 tys. ha, a znajdujący się na nich zapas drewna to ok. 160 mln m3, mającego wartość ok. 35-40 miliardów zł (dane z raportu NIK z 2015 r.) i każdego roku zwiększa się.

2. Przykłady strat ponoszonych przez społeczeństwo i państwo, spowodowanych istniejącą – monopolistyczną pozycją LP.

• Mniejsze dochody budżetu, wynikające z nieprzejrzystych i niestabilnych warunków dostaw drewna na rynek wewnętrzny, co w szczególności uderza w rodzimy przemysł przetwórstwa drzewnego (raport CASE – Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych: Prognoza rozwoju przemysłu drzewnego w Polsce w kontekście zmian regulacyjnych w handlu krajowym i międzynarodowym, 2015);

• Złe zasady sprzedaży drewna uderzają też w całą gospodarkę, pozbawiając ją możliwych wpływów odpowiadających 0,25% PKB Polski. Główny stawiany zarzut to odmowa LP zapewnienia wieloletniej stabilności dostaw drewna dla podmiotów działających w przemyśle drzewnym, możliwa do zabezpieczenia w prosty sposób: przez wieloletnie umowy na te dostawy.

• Utrata wartości przyrodniczych „flagowych” obiektów leśnych Polski (np. Puszcza Białowieska, czy fragmenty „Puszczy Karpackiej”, w których Polska Akademia Umiejętności już przed II wojną światową dążyła do utworzenia Turnickiego PN), które w całości powinny zostać wyłączone z działalności gospodarki leśnej;

• Z tym wiąże się też istotna strata na wizerunku Polski – kraju, w którym najcenniejszy, powszechnie rozpoznawalny skarb przyrodniczy, traktowany jest od ponad 25 lat jako „problem” będący przedmiotem niekończących się sporów „leśników z ekologami”.

• W wyniku licznego przedstawicielstwa LP we władzach samorządowych2 uchwały rad gmin, decyzje wójtów blokują działania pro-przyrodnicze (np. tworzenie lub powiększanie parków narodowych) utrwalają zacofany i homogeniczny charakter miejscowych gospodarek. Przykłady z całego niemal świata pokazują, że tzw. „gate-ways” do parków narodowych stanowią centra rozwoju innowacyjnej, zdywersyfikowanej gospodarki, co przekłada się na znacznie lepsze wskaźniki demograficzne, zatrudnienia, jakości życia, kwalifikacji etc.

3. Wątpliwości natury prawnej

• Czy fakt finansowania przez Dyrektora Generalnego LP z Funduszu Leśnego prac związanych z oceną i prognozowaniem stanu lasów i zasobów leśnych (Art. 58.1.ust. 5 Ustawy o Lasach) nie ogranicza konstytucyjnego prawa obywatela do informacji o stanie środowiska (Rozdz. II Konstytucji, Art. 74.3)?

• Czy finansowanie z Funduszu Leśnego badań naukowych (Art. 58.1.ust. 2 Ustawy o Lasach) nie narusza gwarantowanej przez Konstytucję wolności badań naukowych i ogłaszania wyników (Art. 73 Konstytucji), i czy nie stawia w uprzywilejowanej pozycji ośrodków i naukowców „zaprzyjaźnionych” z LP?

• Czy utworzenie przez Dyrektora Generalnego instytucji "Bractwa Leśnego" nie nosi znamion inicjatywy korupcyjnie-lobbystycznej ("honorowymi członkami Bractwa” zostają z reguły zasłużeni dla LP politycy, ludzie mediów, nauki, celebryci itp.)?

• Czy jednoosobowe stanowienie przez Dyrektora Generalnego LP zasad sprzedaży drewna nie ograniczone żadnymi warunkami chroniącymi interes gospodarczy kraju, nie stanowi naruszenia art. 1 ustawy o lasach, mówiącego o prowadzeniu gospodarki leśnej w powiązaniu z gospodarką narodową? Czy uprawnienie to, zapisane jedynie w Statucie LP, nadanym tylko wewnętrznym (nigdzie nie publikowanym) zarządzeniem ministra ochrony środowiska, w roku 1991, w nieistniejącym dziś porządku prawnym i bez nie istniejącej jeszcze Konstytucji, jest ważne?

4. Aby móc zrozumieć mechanizmy zapewniające LP odporność na ogólne zasady funkcjonowania podmiotów gospodarczych i administracyjnych, należałoby uzyskać odpowiedź m.in. na następujące pytania:

• Dlaczego środki ze sprzedaży drewna z lasów Skarbu Państwa nie zasilają tego skarbu, tylko pozostają w dyspozycji DGLP, który wyręcza państwo w realizacji jego konstytucyjnych obowiązków (m.in. obiektywny monitoring i nadzór nad działalnością podmiotów, którym powierzono majątek skarbu państwa; finansowanie powszechnej edukacji (także przyrodniczej); finansowanie nauki; zapewnienie bezstronnej informacji o stanie środowiska?

• Ile było sponsorowanych artykułów, audycji radiowych, programów telewizyjnych (w jakich mediach) – jakie przeznaczono na nie kwoty? Ile kosztują materiały promocyjne LP?

• Kto i jakimi kwotami finansuje ocenę stanu środowiska leśnego i kto ją przeprowadza? W jaki sposób wykorzystywane są wyniki takich ocen? Kto finansuje ich publikacje?

• Jakie organizacje – pozarządowe, społeczne, polityczne, wyznaniowe, samorządowe, etc. – otrzymały wsparcie ze środków znajdujących się w dyspozycji LP? Jakiej wysokości, na jakie projekty?

• Jakie kwoty LP przeznaczają na badania naukowe i na edukację – komu (instytucje) i na jakie badania są zlecane? Dlaczego środki te nie zasilają budżetu np. Narodowego Centrum Badań i Rozwoju lub Narodowego Centrum Nauki, gdzie także aplikują badacze zainteresowani badaniami w lasach?

• Jak duże środki przeznaczają LP na budowę infrastruktury drogowej w lasach (dostępnej jedynie dla administracji LP)?

• Jaki jest wpływ LP na podział środków NFOŚiGW oraz WFOŚiGW?

Propozycje niezbędnych
ramowych rozwiązań

Reforma ustroju zarządzania polskimi lasami publicznymi i ich wykorzystania powinna zawierać przede wszystkim:

– Wyraźne rozdzielenie lasów, których nadrzędną funkcją jest ochrona przyrody (bez względu na przyjętą formę ochrony) od lasów, w których powinna dominować funkcja surowcowa, produkcyjna. Taki podział jest konieczny i wynika zarówno z myślenia ekonomicznego jak i wiedzy ekologicznej, zgodnie z którą nie jest możliwe jednoczesne osiąganie zadowalających efektów ekonomicznych i ochronnych w każdym dowolnym miejscu, ekosystemie. Za lasy o dominującej funkcji produkcyjnej, tak jak rolnictwo, powinien odpowiadać resort gospodarczy.

– Rozdzielenie funkcji gospodarczej od administracyjnej w zarządzie lasami publicznymi. Administracyjny nadzór nad lasami powinna sprawować państwowa służba leśna – o dużych uprawnieniach prawno-policyjnych, natomiast realizacją zadań gospodarczych powinno zajmować się przedsiębiorstwo (bądź konkurujące ze sobą przedsiębiorstwa) o charakterze stricte gospodarczym, posiadające osobowość prawną i podlegające wszelkim regułom działalności gospodarczej.

– Zasady i reguły gospodarki leśnej powinny być prawnie uregulowane w ustawie oraz zgodne z charakterem obszarów, których dotyczą. Dotyczy to również wszystkich aktów i instrukcji decydujących o miejscu i wielkości pozyskania drewna, dotąd tworzonych przez administrację leśną.

– Podstawowe reguły dotyczące zasad handlu mieniem państwowym, jakie stanowi drewno, powinny być uregulowane ustawowo i powinny chronić interesy gospodarcze kraju oraz jego obywateli.

oprac.  dr Andrzej Bobiec

1 Ustawa o Lasach z 28 września 1991 r. antycypuje obowiązujący system prawny RP, którego podstawę stanowi Konstytucja RP z 1995. Funkcjonujący do dziś model zarządzania lasami publicznymi w Polsce, został stworzony i przyjęty przez Sejm PRL X kadencji – w okresie znanym z masowej wyprzedaży majątku narodowego i powstawania mafijnych, pasożytujących na państwie układów.
2 Lobbing władz lokalnych, grup biznesowych, mediów etc. stanowi ważny element polityki LP: Polityka informacyjna Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, rodział 3. „Grupy docelowe”. Czy nie narusza on podstawowej zasady neutralności podmiotów państwowych, stanowiącej niezbędny warunek funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego?

Zamach w Smoleńsku a sądy i instytucje państwa
Przywrócić sądy Polakom – skrót diagnozy- Stanisław Możejko
Kryzys polityczny w Brazylii
Groźby śmierci wobec prezydenta Dudy

Wspomóż nas!

Jeśli czytałeś lub słuchałeś...

Newsletter

Chcesz być na bieżąco?
Zapisz się do subskrybcji!

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej.

Dowiedz się więcej