Dzieci innego Boga(18) Starsi bracia w wierze- Paweł Pietkun

Żydzi są starszymi braćmi w wierze dla wszystkich bez wyjątku chrześcijan, muzułmanów i bahaitów. Dzisiaj w Polsce wyznawców judaizmu jest niewielu, to – sumując deklaracje zarejestrowanych żydowskich związków wyznaniowych – niespełna 10 tysięcy wiernych. Są za to bardzo aktywni, przez co większość innych kościołów uważa, że to wyjątkowo silna i wpływowa religia nad Wisłą.

Owo przekonanie o potędze nadwiślańskiego judaizmu bierze się po części z historii Polski, w której Żydzi mocno odcisnęli swoją obecność. Żyd to dla większości Polaków każda osoba pochodzenia żydowskiego, nie zaś obecny członek jednej z kilkudziesięciu polskich synagog, przestrzegający szabasu i modlący się w najważniejsze żydowskie święta.

W dyskusji o polskich wyznawcach judaizmu konieczne jest jednak wyraźne rozgraniczenie między określeniem pochodzenia i określeniem wyznania religijnego. W innym wypadku dyskusja o obecności tej religii na polskiej mapie kościołów i związków wyznaniowych musi być przekłamana. Dlatego dla rozróżnienia wyznawcy judaizmu od osoby pochodzenia żydowskiego używa się dwóch form: słowa Żyd – pisanej wielką literą (pochodzenie) i żyd – pisane małą literą (religia).

Nadwiślańskie synagogi

W Polsce pierwsze skrzypce w judaizmie gra Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce. Jest to organizacja świecka, zrzeszająca dzisiaj około trzech tysięcy członków. Zgodnie z założeniami jej podstawową rolą jest „zaspokajanie potrzeb kulturalnych społeczności żydowskiej i jej reprezentowanie, rozwijanie twórczości literackiej, artystycznej i naukowej, promowanie języka jidysz, ochrona dziedzictwa żydowskiego w Polsce oraz pomoc materialna i duchowa jego członkom”.

Choć samo towarzystwo w kwestiach religijnych wypowiada się wyłącznie wówczas, kiedy dotyczą one żydowskich tradycji, bywało w czasach PRL-u oskarżane o syjonistyczny spisek i antypolską działalność – to ostatnie przede wszystkim w związku z reprezentacją w Światowym i Europejskim Kongresie Żydów. Wszystko przez młodzieżowy klub „Babel”, który powstał na początku lat 60. ubiegłego wieku. Zrzeszał on kilkuset członków pochodzenia żydowskiego, którzy podtrzymywali tradycje – przede wszystkim religijne.

Komunistyczne władze PRL-u szybko uznały, że aktywne działania klubu są niczym innym, niż „forum propagandowym szowinizmu i nacjonalizmu żydowskiego, dążącym do zaszczepienia postawy syjonistycznej wśród skupionej wokół klubu młodzieży". Batalia przeciwko działaniom Stowarzyszenia i kultywowaniu tradycji żydowskich skończyły się pamiętnym dla wszystkich Marcem 1968.

O ile Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce kwestie kontaktów społeczności z Bogiem kultywuje przede wszystkim przez pryzmat bogatych żydowskich tradycji, to za sprawy wyłącznie religijne odpowiada Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, skupiający gminy wyznaniowe żydowskie i liczący ponad 1200 członków. To właśnie ten związek zajmuje się utrzymywaniem synagog i domów modlitewnych oraz cmentarzy żydowskich.

Dzisiaj nie ma dużego miasta w Polsce, gdzie społeczność żydowska nie miałaby swojego rabina i przynajmniej jednego domu modlitewnego, w którym wierni mogą się spotykać przynajmniej raz w tygodniu, w szabas. I choć społeczność tych 1200 wyznawców judaizmu nie jest nastawiona na prozelityzm, czyli aktywne nawracanie ateistów, agnostyków i wyznawców innych religii, na judaizm, Związek Gmin Żydowskich w każdym większym ośrodku prowadzi specjalne kursy przygotowujące do konwersji na judaizm.

Pochylając się nad judaizmem w Rzeczpospolitej, nie można pominąć trzeciej organizacji – Związku Postępowych Gmin Żydowskich „Beit Polska” – o której głośno zrobiło się w związku z konfliktem ze Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Ten konkurent (zarejestrowany w 2008 roku) zajął się taką samą jak ZGWŻ działalnością, z tym że aktywniej skupił się na pozyskiwaniu nowych wyznawców.

Fakt, że wielu członków tej konkurencyjnej organizacji to konwertyci nieposiadający przodków żydowskich, wzburzył na tyle ZGWŻ, że skierowano do MSWiA wniosek o stwierdzenie nieważności wpisu „Beit Polska” do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. Ten protest nie przyniósł rezultatu i „Beit” funkcjonuje nadal.

Początki i prorocy

Judaizm jest podstawą trzech religii monoteistycznych świata. Prorocy żydowscy oraz pisma judaizmu (w formach dostosowanych do potrzeb młodszych religii) są prorokami i pismami świętymi także dla chrześcijan i muzułmanów nazywających żydów starszymi braćmi w wierze.

Jako religia judaizm rozpoczął triumfalny pochód przez Bliski Wschód niemal 1000 lat przed naszą erą. Wówczas był to tzw. judaizm świątynny – powstał on w czasach niewoli babilońskiej, po wypędzeniu ludności Izraela na tereny dzisiejszego Iraku i po najeździe Palestyny przez Achemenidów. W tym czasie ostatecznie zredagowano większą część Starego Testamentu oraz przeprowadzono reformę religijną (reforma Ezdrasza).

Odnowiony judaizm zaczerpnął prawdopodobnie niektóre nowe koncepcje z zaratusztrianizmu: idee wędrówki dusz po śmierci do piekła lub nieba, Sądu Ostatecznego, przyjścia Mesjasza i osobistej odpowiedzialności za swoje czyny przed Bogiem. Reforma wiązała się z włączeniem w kanon Biblii pism proroków Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela i innych. Po powrocie z niewoli babilońskiej oprócz odnowionego systemu wierzeń opracowano skomplikowaną liturgię, która była sprawowana wyłącznie przez kapłanów w Świątyni Jerozolimskiej wybudowanej w 536-515 p.n.e. – w miejscu starej świątyni króla Salomona. W świątyni tej nie było już jednak zaginionej Arki Przymierza, czyli zamkniętych w specjalnej skrzyni kamiennych płyt z 10 przykazaniami danymi Mojżeszowi przez samego Boga na górze Synaj.

Zburzenie świątyni jerozolimskiej oznaczało koniec kultu świątynnego i skoncentrowanie religii wokół pism świętych. Miejsce kapłanów ostatecznie zajęli rabini – dawni uczeni w Piśmie, nauczyciele religii, którzy odtąd gwarantowali ciągłość wiary żydowskiej. Żydzi rozproszyli się po całym terenie Imperium Rzymskiego oraz państwa Partów.

W tym okresie powstały charakterystyczne dla dzisiejszego judaizmu instytucje. Najważniejsze znaczenie miały dyskusje rabinów prowadzone w Jawne, które zaowocowały ostatecznym ustaleniem kanonu Biblii żydowskiej oraz obowiązującej interpretacji żydowskiego prawa religijnego. W Babilonie i Aleksandrii istniały dwa współpracujące z sobą ośrodki religijne, które zawarły w Talmudzie – będącym rodzajem komentarza do Pięcioksięgu Mojżeszowego – zasady judaizmu w warunkach wypędzenia. Talmud nie jest świętą księgą, tak jak Biblia żydowska (zwana przez chrześcijan Starym Testamentem), ma jednak moc obowiązującą dla ortodoksyjnego żyda w kwestiach kultu, ubioru, odżywiania się, prawa cywilnego i karnego.

Paradisus Judeorum

Żydzi osiedlali się w Polsce od średniowiecza. Szczególne przywileje nadał im zwłaszcza Kazimierz III Wielki. Ponieważ przybyli oni do Polski z Niemiec, posługiwali się językiem jidisz, który ukształtował się na bazie średniowiecznej niemczyzny i zapisywany był alfabetem hebrajskim.

Trzeba wiedzieć, że Polska nazywana była przez nich Paradisus Judeorum, czyli rajem dla Żydów. Zamieszkiwali oni głównie miasteczka, gdzie często stanowili większość ludności. Do czasów Holocaustu była w Polsce największa diaspora żydowska na świecie. Istniała także największa uczelnia talmudyczna – Jeszywas Chachmej Lublin. Większość polskich Żydów przed wojną wyznawała judaizm ortodoksyjny. Istniały jednak również synagogi reformowane, na przykład Wielka Synagoga w Warszawie, gdzie rabinem był m.in. Izaak Cylkow, autor pierwszego żydowskiego tłumaczenia Biblii na polski. To właśnie polscy Żydzi stanowią większość ofiar Holocaustu. Szacuje się, że wojnę przeżyło około 200– 300 tys. polskich Żydów, z czego jednak większość w związku z powstaniem państwa żydowskiego lub z powodu niechęci do komunizmu wyjechała do Izraela i USA.

Dzisiaj szacuje się, że pochodzenie żydowskie ma około 100 tys. Polaków, z czego mniej więcej 30 tys. utrzymuje jakiś kontakt z kulturą żydowską. Są to głównie ludzie, którzy pochodzenie żydowskie (dziedziczone wyłącznie po matce) mają tylko w 1/2 lub 1/4 i z punktu widzenia religijnego nie są żydami (dopóki formalnie nie dokonają konwersji, łącznie z obowiązkowym obrzezaniem, które jest symbolem komunii z Bogiem). Tylko mała część należy do żydowskich organizacji religijnych.

Polscy żydzi, podobnie jak wyznawcy wszystkich form judaizmu na całym świecie obchodzą kilka ważnych świąt (większość z nich to święta wolne od pracy w Polsce, pod warunkiem, że jest się żydem). Należą do nich dwudniowy Naw Ruz (czyli Nowy Rok), Dzień Pojednania, Święto Szałasów, Zgromadzenie Ósmego Dnia, Radość Tory, czterodniowy Pesach i trwający dwa dni Szawuot. Terminy tych świąt określane są według opartego na Księżycu kalendarzu żydowskim.

 

Dodatkowo osobom należącym do gmin żydowskich przysługuje prawo zwolnienia od pracy lub nauki na czas szabasu trwającego od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę.

Zamach w Smoleńsku a sądy i instytucje państwa
Przywrócić sądy Polakom – skrót diagnozy- Stanisław Możejko
Kryzys polityczny w Brazylii
Groźby śmierci wobec prezydenta Dudy

Wspomóż nas!

Jeśli czytałeś lub słuchałeś...

Newsletter

Chcesz być na bieżąco?
Zapisz się do subskrybcji!

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej.

Dowiedz się więcej