Historia plastikowego pieniądza - Adam Maksymowicz

Pieniądz od momentu swojego istnienia przechodził przez fazy rozwoju takie jak wymiana barterowa, płatność kruszcem, a następnie monetami aż do pieniądza papierowego. Dzisiaj coraz większą popularnością zarówno w Polsce jak i na świecie cieszą się płatności bezgotówkowe dokonywane przy pomocy karty płatniczej, powszechnie nazywanej pieniądzem plastikowym.

Historia plastikowego pieniądza


Pieniądz od momentu swojego istnienia przechodził przez fazy rozwoju takie jak wymiana barterowa, płatność kruszcem, a następnie monetami aż do pieniądza papierowego. Dzisiaj coraz większą popularnością zarówno w Polsce jak i na świecie cieszą się płatności bezgotówkowe dokonywane przy pomocy karty płatniczej, powszechnie nazywanej pieniądzem plastikowym. 
Obecnie karty płatnicze są wyposażone w mikroprocesor (chip) lub/i pasek magnetyczny, na których są zapisane informacje umożliwiające dostęp do konta klienta. Przy użyciu karty płatniczej (debetowej lub kredytowej) jej właściciel może dokonywać operacji finansowych w dowolnym miejscu oraz o każdej porze dnia i nocy. Wygodny i bezpieczny pieniądz plastikowy zdobywa coraz większe uznanie i rośnie bardzo szybko liczba zwolenników tej formy płatności. 
Banknoty z polimeru
Oprócz tradycyjnych papierowych banknotów drukowane są także banknoty na sztywnych plastikowych – polimerowych podkładach. Są one trudniejsze do sfałszowania, aniżeli banknoty papierowe. Tego rodzaju banknoty zostały wprowadzone do powszechnego obrotu na ogół tylko w krajach, w których panuje duża wilgotność powietrza (Australia, Meksyk, Nowa Zelandia, Singapur, Zambia, Bermudy, Papua-Nowa Gwinea, Rumunia, Wietnam i Brunea). Kilka kolejnych krajów zamierza też wdrożyć pieniądze z takiego materiału. 
Narodowy Bank Polski 5 sierpnia 2014 r. wprowadził do obiegu banknot kolekcjonerski o nominale 20 złotych, upamiętniający 100 rocznicę utworzenia Legionów Polskich. Banknot ten – ze względu na zastosowane tworzywo – może być nazywany pieniądzem plastikowym, jednak jest on tylko inną odmianą pieniądza papierowego. 
Warto jednak pamiętać, że choć banknot kolekcjonerski (papierowy czy plastikowy) może być użyty do dokonywania płatności w sklepach na takich samych zasadach jak standardowe banknoty, to jednak jego wartość kolekcjonerska jest znacznie wyższa niż wartość nominału.

Pieniądz elektroniczny


Pieniądz elektroniczny to pojęcie prawne wprowadzone w wyniku nowelizacji z dnia 12 lipca 2013 r. do ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. Wydawanie pieniądza elektronicznego, podobnie jak świadczenie usług płatniczych w charakterze krajowej instytucji pieniądza elektronicznego wymaga uzyskania zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego. Jak dotąd KNF nie wydał żadnej licencji na wydawanie pieniądza elektronicznego.
Nazwa ta jest używa przez niektóre osoby do określenia transakcji dokonywanych za pośrednictwem Internetu. Zarówno pieniądz elektroniczny jak i pieniądz plastikowy (rozumiany jako karta płatnicza) przyjmują w rozliczeniach bankowych formę elektroniczną. Jednak obie te formy rozliczeń wykazują pewne różnice pod względem możliwości użytkowych.
Powszechnie rozumiany pieniądz elektroniczny może być używany za pośrednictwem elektronicznych nośników (telefony komórkowe, w tym smartfony, tablety). Potrzeba łatwego dostępu do urządzeń elektronicznych, które są urządzeniami skomplikowanymi i wrażliwymi na uszkodzenia mechaniczne, czyni je mniej sprawnymi od wszelkiego rodzaju kart płatniczych. 


Plastikowy pieniądz


Za pieniądz plastikowy w szerokim znaczeniu tego słowa uważać trzeba wymienione na wstępie plastikowe karty debetowe i kredytowe, przy pomocy których można dokonywać operacji finansowych. Prawo bankowe definiuje kartę płatniczą jako kartę identyfikującą wydawcę i upoważnionego posiadacza, uprawniającą do wypłaty gotówki lub dokonywania zapłaty a w przypadku karty wydanej przez bank lub instytucję ustawowo upoważnioną do udzielania kredytu – także do dokonywania wypłaty gotówki lub zapłaty z wykorzystaniem kredytu. (Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku, prawo bankowe. Artykuł 4 pkt. 4).
Rozwój tej formy pieniądza był możliwy dzięki rozwojowi technologii informatycznych związanych z natychmiastowym przesyłaniem danych, ich rejestracją i operacjami finansowymi dokonywanymi w czasie rzeczywistym przy pomocy wysokiej jakości komputerów. Modyfikacją karty z paskiem magnetycznym jest jej doskonalsza forma z wbudowanym mikroprocesorem. Karta ta umożliwia zapisywanie większej ilości danych, pewniejszą identyfikacje użytkownika, nie tylko przy pomocy zabezpieczenia kodu PIN, ale również poprzez dane biometryczne zapisane na karcie. Kolejną modyfikacją tej formy płatności, cieszącą się dużą popularności wśród użytkowników, jest karta zbliżeniowa. Odczyt z karty odbywa się bezprzewodowo bez potrzeby wprowadzania karty do czytnika.
Rola tych kart w operacjach finansowych stale nieprzerwanie wzrasta, zarówno w Polsce, jak i na całym świecie. Wynika to przede wszystkim z wygody posiadania takiej karty. Dodatkowym atutem jest bezpieczeństwo środków zgromadzonych na rachunku bankowym przypisanym do karty. W przypadku kradzieży pieniądza papierowego na ogół jest ona bezpowrotną stratą. W przypadku kradzieży karty nasze oszczędności są gwarantowane przez bank wydający kartę. Zabezpieczenie karty przy pomocy kodu pin uniemożliwia pobranie pieniędzy przez osoby niepowołane. Natychmiastowa informacja o kradzieży powoduje zawieszenie dokonywanych nią operacji z możliwością zidentyfikowania jego nielegalnego użytkownika. 
Posiadanie plastikowych kart jest stosunkowo łatwym w użytkowaniu środkiem płatniczym umożliwiającym dokonanie zakupów bez posiadania przy sobie gotówki. brakuje zdania, proszę o dopisanie: Jednym z atutów kart płatniczych z chipem jest też brak możliwości fałszowania, co jest możliwe w wypadku pieniądza papierowego. Z tych względów plastikowy pieniądz (karty bankowe) cieszy się w Polsce coraz większą popularnością.

Historia karty płatniczej


Jest wiele wersji początków karty płatniczej. Jedni upatrują jej prototyp jeszcze w XIX wieku, kiedy sklepowe kredyty konsumpcyjne zapisywano „na zeszyt”. Było to odroczenie spłaty kredytu zapisane na papierze. Inni przypominają wiodącą w tej sprawie rolę Stanów Zjednoczonych. Prototyp pierwszej karty kredytowej miał się pojawić już w 1917 roku, kiedy jedna z firm handlowych rozpoczęła przyznawanie swoim najlepszym klientom metalową płytkę z informacją o przyznanym kredycie. Za przykładem tym poszły też inne firmy, które przyznawały na takich kartach kredyty swoim pracownikom i innym godnym zaufania klientom. 
Po drugiej wojnie światowej w latach 1945-56 karty kredytowe z odroczoną płatnością wystawiało już około 100 banków USA. Przy każdej transakcji pobierano określoną prowizję, która stanowiła dochód banku. Na ogół miały one określony czas użytkowania i potem wystawiane były w ich miejsce nowe. Do dziś utrzymała się wydana w 1950 roku karta zwana „Diners Club”. Jej powstanie wiąże się z roztargnieniem pewnego amerykańskiego milionera, który zaprosił grono swoich przyjaciół do wystawnej restauracji. Po zakończeniu posiłku okazało się, że ów milioner, zapomniał pieniędzy. Przekonał on właściciela restauracji, że na razie wystarczy mu jego podpis zobowiązujący go do uregulowania rachunku. Ostatecznie jego dług wykupiła żona. Istniejący w tej restauracji „Klub Obiadowców” podchwycił ten pomysł i członkowie klubu zawarli porozumienie z właścicielami restauracji i hoteli, do honorowania ich zobowiązań finansowych przy pomocy najpierw papierowej, a potem plastikowej karty płatniczej. 
Dalszym jej rozwinięciem była karta pobytowo-podróżnicza. Korzystali z niej ludzie bogaci i często podróżujący po świecie. Od drugiej połowy XX wieku odnotowuje się burzliwy rozwój tej formy płatności i transakcji finansowych dokonywanych za pośrednictwem banków. 
Raport firmy badawczej Retail Banking Research (RBR) z 2016 r. stwierdza istnienie na świecie 54 milionów punktów akceptujących karty płatnicze. Ostatnio najszybszy wzrost liczby plastikowych kart i dokonywanych przy ich pomocy transakcji finansowych odnotowuje się w Chinach. RBR prognozuje, że do 2021 roku liczba transakcji dokonanych kartami płatniczymi na świecie wzrośnie o 55 proc., do 417 miliardów operacji. 

Popularność karty płatniczej


Wynika ona przede wszystkim z możliwości dokonywania płatności i pobierania gotówki każdego dnia i o każdej porze. Jedynym warunkiem jest dostępność do sieci bankomatów i punktów sprzedaży dysponujących urządzeniami POS. Karta zabezpiecza posiadane pieniądze przed ich kradzieżą lub zgubieniem. Zdarzenia takie zgłoszone do banku – wydawcy karty powodują natychmiastową blokadę karty. Płatności przy pomocy karty są coraz bardziej powszechne nie tylko w sieciach handlowych, ale także w urzędach, hotelach, restauracjach, szpitalach oraz w komunikacji miejskiej, lotniczej czy kolejowej. Kartą można zapłacić we wszystkich rodzajach operacji finansowych. Pieniądze zgromadzone na koncie do którego podpięta jest karta płatnicza są oprocentowane na ogólnych zasadach dot. konta bankowego. Karta w przeciwieństwie do gotówki zajmuje bardzo mało miejsca w portfelu i jest łatwa w przechowywaniu. Dodatkowo banki oferują swoim klientom możliwość posiadania debetu na karcie, z opcją spłaty w określonym czasie. 

Karty płatnicze w Polsce 


Pierwszymi kartami akceptowanymi w Polsce od końca lat 60. przez hotele, sieci handlowe (Pewex, Cepelia) i restauracje, były karty organizacji Diners Club. Dział Legitymacji Kart Polskiego Biura Podróży Orbis był jednostką odpowiedzialną za rozliczanie transakcji kartami płatniczymi. W latach 80. XX w. w Polsce Bank Pekao SA wydał pierwsze karty identyfikacyjne i zainstalował pierwszy bankomat. W 1990 ze struktur firmy Orbis wyodrębniono dział zajmujący się akceptacją kart, tworząc spółkę Polcard. Pierwszą kartę Visa wydał w 1991 Bank Inicjatyw Gospodarczych SA. Posiadacz karty miał możliwość jednorazowego pobrania 150 USD. 
W połowie lat osiemdziesiątych pojawiły się pierwsze karty identyfikacyjne. Służyły one do sprawdzenia tożsamości posiadacza. Na jej podstawie kasjer banku udostępniał klientowi klawiaturę, za pomocą której wprowadzał on znany tylko sobie numer PIN, by dokonać odpowiednich transakcji finansowych. Następnie klient składał na dokumencie podpis, który był porównywany przez kasjera z tym z karty. Taka procedura umożliwiała dokonanie transakcji. 
W 1993 roku 5 000 osób dysponowało plastikową kartą bankową. Mieli oni do dyspozycji 5 400 punktów akceptujących karty. Prognozy opracowane w tamtym czasie przewidywały, że w ciągu najbliższych 10 lat należy oczekiwać wzrostu liczby kart do 10 mln sztuk, co umożliwiłoby przeprowadzenie od 200 do 250 milionów operacji. Z zachowanej z tamtych czasów dokumentacji wynika, że zdawano sobie sprawę, że będzie to bardzo trudne. 
Pierwszym zadaniem stała się segmentacja rynku, która polegała na określeniu grup użytkowników i zaspokojenia ich potrzeb. Działania te miały na celu dotarcie z kartami bankowymi do poszczególnych społeczności. 
Kolejnym przedsięwzięciem było doprowadzenie do sytuacji, aby wszystkie rodzaje kart były akceptowalne na polskim rynku. Polskie banki miały za zdanie wdrożyć nowoczesne technologie umożliwiające błyskawiczne przetwarzanie danych, sprawne zarządzanie i efektywny przepływ informacji podnoszący jakość obsługi klienta. Dodatkowym warunkiem rozwoju kart płatniczych w Polsce było nawiązanie odpowiedniej współpracy z zagranicą w systemie dostosowanym do krajowych możliwości. Jak na przestrzeni kilkudziesięciu lat rozwinął się rynek kart płatniczych w Polsce? 
W raporcie pt. „Informacja o kartach płatniczych za I kwartał 2017 r. (lipiec 2017)” przygotowanym przez NBP, liczba kart płatniczych przekroczyła 36,9 mln sztuk. Ponadto odnotowano rekordowo wysoką liczbę transakcji przeprowadzonych w II kwartale 2017 r. kartami płatniczymi -1,047 miliarda o łącznej wartości 155,5 mld zł. 
Rynek kart płatniczych nieustannie rozwija się. Przełomowym momentem stało się przekroczenie granicy pół miliona terminali POS (ang. point of sale – punkt sprzedaży) – urządzenia instalowanego w punktach handlowo-usługowych, a używanego do przesyłania, za pośrednictwem centrum autoryzacyjnego (acquirer), do banku wydawcy karty informacji dotyczącej dokonywanej przez klienta transakcji – zakupu towaru lub usługi. Za pośrednictwem terminali POS punkt handlowo-usługowy otrzymuje (lub nie) zgodę z banku na dokonanie przez klienta transakcji. Pod koniec I kwartału 2017 r. liczba terminali POS wynosiła 563 tys., natomiast bankomatów 23 759. 
Największy udział na polskim rynku mają karty debetowe (77,1 proc.), dzięki którym można dokonywać zakupów lub wypłacać gotówkę – ale tylko do wysokości środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Liczba kart debetowych pod koniec 2016 roku osiągnęła liczbę 29,1 mln sztuk. 
Na drugim miejscu znalazły się karty kredytowe (15,8 proc.), Liczba tych kart wyniosła 5,96 mln sztuk. Wielkość kredytów udzielonych przy użyciu kart kredytowych wyniosła ok.13,5 mld zł. O rozwoju rynku plastikowego pieniądza świadczą przede wszystkim liczby bezwzględne. Skala wzrostu o 862 tys. liczby kart płatniczych w pierwszym kwartale 2017 r. wskazuje na utrzymujący się dynamiczny wzrost popularności w zakresie płatności dokonywanych przy pomocy pieniądza plastikowego. 
Kolejnym etapem rozwoju rynku pieniądza plastikowego w Polsce było upowszechnienie kart zbliżeniowych. Transakcje dokonywane kartami z tą funkcją polegają na zbliżeniu karty do terminala. Technologia tej karty polega na umieszczeniu w niej miniaturowego układu scalonego wraz z anteną radiową. W I kwartale 2017 r. liczba kart z funkcją płatności zbliżeniowych wyniosła 29,4 mln, czyli 77,9 proc. wszystkich kart płatniczych. Ponadto średnia liczba transakcji bezgotówkowych realizowanych pojedynczą kartą płatniczą w tym samym czasie wyniosła 27,2. Plastikowy pieniądz w Polsce jest coraz bardziej popularny, ale nadal około 70 proc. transakcji płatniczych przeprowadzanych jest przy użyciu gotówki.

Polska karta płatnicza


W Polsce dominują karty wydawane przez banki w ramach dwóch międzynarodowych systemów: Visa i MasterCard. Dominującą pozycję zajmuje organizacja Visa, do której według stanu na I kwartał 2017 r. należy 56,2 proc. wydanych w Polsce kart płatniczych. Drugie miejsce zajmuje organizacja MasterCard, której udział w rynku wynosi 42,8 proc. Udział pozostałych wydawców kart wyniósł 1 proc. 
Ostatnio prowadzone są prace nad stworzeniem polskiej karty płatniczej. Podstawowym argumentem zwolenników wprowadzenia narodowej karty płatniczej jest fakt, że ponad 90 proc. transakcji dokonywanych jest na terenie kraju. Zagraniczne płatności bezgotówkowe stanowią zaledwie kilka procent wszystkich transakcji kartami. 
Pierwsza polska karta płatnicza pojawiła się w 1993 r. pod nazwą PolCard, jednak kilka lat temu karty te zostały wycofane z rynku. W październiku 2015 r. Związek Banków Polskich wystosował do banków komercyjnych list intencyjny w sprawie polskiej karty płatniczej. Na skutek obniżenia opłaty interchange (należność pobierana przez bank wydający kartę płatniczą od agenta rozliczeniowego przy każdej transakcji dokonanej przy użyciu karty) najpierw do 0,5 proc. i 0,3 proc. dla kart kredytowych, a koszty obsługi tych operacji przeniesiono na klientów 
Jedną z koncepcji obniżenia kosztów i zwiększenia zysków krajowych banków miała być polska karta płatnicza. Narodowa karta płatnicza miała być tania w obsłudze i akceptowana jedynie w kraju. Lokalna karta płatnicza mogłaby łączyć w sobie np. instrument płatniczy i dowód osobisty czy prawo jazdy. Polska karta płatnicza stałaby się instrumentem płatniczym niezależnym od zagranicznych systemów. Dostosowana do krajowego rynku mogłaby regulować specyficzne płatności urzędowe, komunikacyjne czy komunalne. Stałaby się znacznie tańszą alternatywą dla kart wydawanych w ramach systemów Visa czy Master Card. Z uwagi na to, że polskie banki – wydawcy kart – ponoszą z tego tytułu opłaty licencyjne, Visa i Master Card pobierają również opłaty za rozliczanie transakcji kartowych. 

Obsługa lokalnej karty przez polskie banki mogłaby ograniczyć te koszty i zatrzymywać środki, wynikające z opłat w kraju. Konsultacje w tej sprawie trwają. 

 

Zamach w Smoleńsku a sądy i instytucje państwa
Przywrócić sądy Polakom – skrót diagnozy- Stanisław Możejko
Kryzys polityczny w Brazylii
Groźby śmierci wobec prezydenta Dudy

Wspomóż nas!

Jeśli czytałeś lub słuchałeś...

Newsletter

Chcesz być na bieżąco?
Zapisz się do subskrybcji!

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej.

Dowiedz się więcej