WŁADZA OPINII – Michał Mońko

Znane jest dzisiaj powiedzenie, że opinia publiczna to bożek, przed którego obliczem rządy nieustannie palą kadzidło. „Bez opinii publicznej współżycie ludzkie byłoby chaosem, a nawet więcej, byłoby dziejową nicością” – pisał Jose Ortega y Gasset w głośnym eseju „Bunt Mas”.

Termin „opinia publiczna” używany jest w wielu znaczeniach i odnosi się do działalności wielu sfer życia publicznego. Najczęściej opinia publiczna przedstawiana jest jako zbiorowa podstawa władzy i sędzia spraw publicznych. Opinia jest świadoma i może być wyrażona słowami. Słowo „public” w języku angielskim oznacza grupę ludzi, których łączy wspólne zainteresowanie w pewnej konkretnej sprawie.
Opinia publiczna interesuje się reformą sądów, reformą samorządów, reformą terytorialną Warszawy, wycinką drzew w Puszczy Białowieskiej, karą nałożoną przez KRRiT na TVN. No i co z tego, że się interesuje, skoro władza nie interesuje się opinią publiczną i nie dostarcza ludziom informacji?
Opinia publiczna może być destrukcyjna, może też budować wolność, demokrację, sprawiedliwość. Dzięki dyskusjom i konsultacjom w państwie może dojść do wyboru najlepszych koncepcji, najlepszych rozwiązań. Ale nie ma dyskusji, nie ma konsultacji. Zamiast wspierania się na opinii publicznej, telewizja pokazuje słupki poparcia.
Niekiedy opinia publiczna jest w istocie opinią nielicznej grupy rządzącej. David Hume zastanawiał się niegdyś nad władzą opinii narzuconą społeczeństwu.
„Nie ma nic bardziej zadziwiającego dla kogoś, kto bada sprawy ludzkie okiem filozofa, niż łatwość, z jaką wielu jest rządzonych przez nielicznych – pisał D. Hume w „Esejach”. – Ślepe porządkowanie prowadzi do tego, że ludzie rezygnują ze swoich poglądów i opinii na rzecz opinii głoszonych przez tych, którzy władają ludźmi”.
Kapryśna i zmienna
Opinia publiczna, o czym przekonał się niegdyś Cyceron, a przed dwustu laty Danton, jest kapryśna i bardzo zmienna. Na działających w tej sferze czyha wiele niespodzianek i pułapek. Zawodzą tu instynktowne przeczucia, raporty instytutów badania opinii. I wcale nie jest tak, że jeśli w jakiejś dziedzinie opinia publiczna jest utrwalona, to nie ma co sobie zawracać nią głowy.
Opinia publiczna jest czymś nieuchwytnym, łatwiejszym do zmierzenia niż zdefiniowania, czymś bardzo delikatnym. Bardzo trudno jest przekonać ludzi do jakiejś opinii, a jeszcze trudniej ją zmienić, kiedy już zostanie przez ludzi przyjęta. Badania wskazują, że media mają decydujący wpływ na częste i natychmiastowe zmiany opinii publicznej.
„Czy jest ktoś zdania, że władza opinii publicznej stanowi odkrycie dokonane w 1789 roku przez adwokata nazwiskiem Danton, a może w trzynastym wieku przez św. Tomasza z Akwinu? – pytał Ortega y Gasset. – Pojęcie władzy opinii publicznej odkryto tu czy tam, w tym czy tamtym roku, ale sam fakt, że opinia publiczna jest podstawową siłą, która powoduje, iż w społeczeństwach ludzkich występuje zjawisko władzy, jest równie odwieczny i niezmienny, jak sam człowiek”.
Opinia publiczna
Zjawisko władzy opinii narasta i trzeba się z tym zjawiskiem liczyć. Najczęściej jest tak, że kiedy ludzie o podobnych poglądach spotykają się w jakimś miejscu, dochodzą do podobnych opinii. Można więc powiedzieć, że opinia publiczna jest sumą czy też ogółem wielu indywidualnych opinii. Jest to zawsze pojęcie polityczne, związane z władzą.
Edward Bernays, zwany na Zachodzie ojcem public relations, określa opinię publiczną jako „trudną do zdefiniowania, żywą i łatwo ulegającą zmianie grupę indywidualnych sądów”. Natomiast wybitny psycholog społeczny, Elliot Aronson, uważa, że „opinia publiczna jest tym, co ludzie uważają za prawdę”.
Podobne stanowisko zajmował Walter Lippmann, autor głośnej książki „Public Opinion” (wydanie pierwsze w 1922 roku). Twierdził on, że „opinia publiczna to odzwierciedlony w umysłach stan rzeczy między ludźmi”. Herman C. Boyle, cytowany przez Harwooda L. Childs’a w „Public Opinion” (Princeton, 1965) stwierdza: „Opinia publiczna nie jest nazwą czegoś, ale klasyfikacją liczby czegoś”.
Najogólniej można powiedzieć, że opinia jest publiczną, gdy wyraża opinie tzw. ogółu, odnosi się do obiektów publicznych i jest reakcją na informacje o stanie rzeczy publicznych. Opinia, która zawiera komponent wartościujący i komponent emocjonalny, nazywana jest postawą.
Na trwałość opinii mają wpływ czynniki kulturowe, takie jak mity, plotki, stereotypy, uproszczenia, nierzadko fałszywe obrazy rzeczywistości. Opinia publiczna związana z tradycją kulturową, system wartości i z normami moralnymi danej społeczności, na ogół jest bardziej ugruntowana od opinii opartej jedynie na wiedzy.
Ostatecznie decyduje twarde doświadczenie. Spojrzenie na świat rzeczywisty, a nie telewizyjny. Ludzie sprawujący dziś władzę powinni zapamiętać słowa prezydenta Abrahama Lincolna:

„Poparcie opinii publicznej jest wszystkim: z nim nic nie może się nie udać, bez niego nic nie może się udać. Ten, kto modeluje opinię publiczną, jest ważniejszy od tego, kto ustala prawa i wydaje decyzje. Bo on, moderator, czyni te prawa i decyzje możliwymi albo niemożliwymi do wprowadzenia w życie”.

 

Zamach w Smoleńsku a sądy i instytucje państwa
Przywrócić sądy Polakom – skrót diagnozy- Stanisław Możejko
Kryzys polityczny w Brazylii
Groźby śmierci wobec prezydenta Dudy

Wspomóż nas!

Jeśli czytałeś lub słuchałeś...

Newsletter

Chcesz być na bieżąco?
Zapisz się do subskrybcji!

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej.

Dowiedz się więcej