Rola złota w światowej gospodarce- Adam Maksymowicz

Podjęta przez prezydenta USA, Richarda Nixona (15.08.1971 r.) decyzja o odejściu od ustaleń konferencji w Bretton Woods (1-22.08.1944 r.) wyznaczyła nową rolę złota w światowej gospodarce.

Do najważniejszych postanowień konferencji należało powiązanie kursów walut na świecie z kursem dolara amerykańskiego, który z kolei oparty był na parytecie złota. Stosowana na tej podstawie praktyka polityki kursowej prowadziła do dominującej roli dolara na świecie. Kurs ten wynosił 35 dolarów za uncję złota. Podaż dolara rosła jednak znacznie szybciej od podaży złota. 

Na początku lat 70. minionego wieku okazało się, że ustalona w Bretton Woods relacja kursu dolara jest nie do utrzymania. Podejmowano próby ustalenia równowagi wyprzedając posiadane złoto. W 1961 r. USA i siedem krajów europejskich (Niemcy, Wielka Brytania, Włochy, Francja, Szwajcaria, Holandia i Belgia) utworzyły fundusz złota London Gold Pool, którego zadaniem było stabilizowanie cen złota na londyńskim rynku. Fundusz ten przez blisko 10 lat skutecznie utrzymywał cenę złota na poziomie ok. 35 dolarów za uncję. Poprzez wyprzedaż złota na rynku nie dopuszczał do wzrostu jego ceny (Ferdynand Lips, „Złoty spisek”, Wektory 2010).

Początkowo fundusz London Gold Pool odnosił sukcesy, którym sprzyjało zwiększone o 25 proc. wydobycie złota w RPA i wyprzedaż ok. 800 ton złota z ZSRR za dostawy amerykańskiego zboża do tego kraju. Koniec funduszu nastąpił 17.08.1968 r. po wcześniejszym jego opuszczenia przez Francję. 

Jeszcze w 1949 r. Stany Zjednoczone posiadały ok. 22 000 ton złota, które wymieniane na nadwyżki dolarowe szybko topniały. Na początku 1968 r. osiągnęły one poziom ok. 300 mln uncji (ok. 8505 ton). Proces ten został wykorzystany do znaczącego wzrostu rezerw złota szeregu państw europejskich. Niemieckie rezerwy złota zwiększyły się w tym czasie od zera do 3500 ton, włoskie od ponad 220 ton do 2500 ton, francuskie z 600 ton do 3100 ton, a holenderskie z 300 ton do 1700 ton. 

System Bretton Woods załamał się, gdy w 1971 r. Stany Zjednoczone zawiesiły wymienialność dolara na złoto. Od tego czasu złoto traktowane jest jak każdy inny towar, którego cenę wyznacza relacja pomiędzy podażą, a popytem.

Złoto w przemyśle i kulturze

Ze względu na swoje szczególne właściwości złoto znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach współczesnej cywilizacji. Najczęściej wykorzystywane jest ono jako rezerwa walutowa. Nie jest to jednak jedyna jego rola w światowej gospodarce. Złoto cechuje się nadzwyczajną i niezwykle trwałą przewodnością elektryczną. Z tego powodu znajduje ono zastosowanie przede wszystkim w elektronice do produkcji niezawodnych urządzeń dla przemysłu lotniczego i kosmicznego. Do produkcji każdego telefonu komórkowego wykorzystuje się ok. 50 miligramów złota. Podobne jego ilości są wykorzystywane do produkcji płyt głównych komputerów oraz pamięci RAM. Znajduje ono także zastosowanie do produkcji światłowodów, układów tranzystorowych oraz półprzewodników, które umożliwiają bezzakłóceniowe działanie łączy telefonicznych. 

Od tysięcy lat złoto jest wykorzystywane w stomatologii i stale z tego kierunku wzrasta zapotrzebowanie na ten metal. Duże zapotrzebowanie składa rozwinięty na całym świecie przemysł jubilerski do produkcji biżuterii i wyrobów artystycznych. 

Złoto wykorzystuje nowoczesny przemysł budowlany do wytwarzania szyb pokrytych tym metalem, które mają zastosowanie w oszklonych wieżowcach. Szyba taka w zimie absorbuje ciepło, a latem zaś chroni pomieszczenia przed promieniami słonecznymi poprawiając komfort i optymalizując koszty przeznaczone na ogrzewanie i klimatyzację. Złoto wykorzystywane jest również w kosmetyce, gdzie stosuje się je dla przeciwdziałania starzeniu się. 

To tylko najważniejsze jego zastosowania. Poza tym staje się ono coraz bardziej pożądanym surowcem dla wielu innych branż przemysłowych znacząco wpływając na jego popyt („Zastosowanie złota w elektronice, medycynie, kosmetyce”, MENNICA POLSKA 28.08.2017 r.).

Cenowe wahadło

Rozstanie się złota z funkcją pieniądza spowodowało natychmiastowy wzrost jego ceny. Ponieważ spodziewano się, że wobec zaistniałych trudności (rozwiązanie funduszu London Gold Pool) nastąpi zawieszenie wymienialności dolara na złoto. Spodziewano się, że decyzja taka zostanie podjęta już w 1968 r., na skutek tego cena rynkowa uncji złota podniosła się z 35 USD do 43,50 USD. Już w rok po decyzji prezydenta R. Nixona z 15.08.1971 r. o zamknięciu „złotego okna”, czyli wymienialności amerykańskiej waluty po stałej cenie, ta sama uncja złota kosztowała 68,84 USD. W 1974 r. osiągnęło ono wartość 183,77 USD za uncję. W ciągu tych trzech lat cena uncji złota wzrosła o 525 proc.! 

Przy tak silnym wzroście ceny szereg banków posiadających dotąd złoto wymagane dla pokrycia wartości swojej waluty rozpoczęło jego wyprzedaż. W 1975 roku sprzedano ok. 2,5 mln uncji (ok. 70 ton). Rok później ceny złota spadły do 133,77 USD. Cena ta potem gwałtownie wzrosła w 1979 r. 

Stało się tak, gdy w czasie kolejnej aukcji wyprzedaży złota przez Departament Skarbu USA, Dresden Bank złożył ofertę zakupu całej wystawionej na sprzedaż puli złota. Po tej transakcji cena złota osiągnęła poziom 459 USD za uncję. (Ferdynand Lips, „Złoty spisek”, Wektory 2010). 

Rok później osiągnęła ona szczytową wysokość 594,0 USD, co zapewne związane było z napiętą sytuacją polityczną jaka zaistniała pomiędzy dwoma mocarstwami USA i ZSRR na tle wydarzeń w Polsce. Wysokie ceny złota i coraz bardziej wydajne technologie górnicze zaowocowały wzrostem produkcji. Banki centralne nie prowadziły jego skupu. Efektem tego procesu był powolny spadek cen złota. Osiągnęło ono swoje minimum w 2001 w wysokości 272,65 USD za uncję. 

Papierowe złoto

Certyfikaty na złoto nie mające pokrycia w metalu popularnie nazywane są „papierowym złotem”. Zazwyczaj wystawca takich certyfikatów zajmuje pewną pozycję w kontraktach futures na złoto, albo opcjach na ten metal. („Certyfikaty na złoto”, Przegląd Finansowy 25.02.2009 r.). Dokument taki nie uprawnia do nabycia fizycznego złota, lecz umożliwia handel jego ceną. 

Certyfikaty jedynie naśladują cenę złota. Istnieje ryzyko upadłości wystawcy i braku płynności rynku. Aktualnie animator wystawia na rynku zwykle oferty sprzedaży i kupna na 2500 sztuk. Dlatego płynność jest zdecydowanie większa niż w przypadku złota fizycznego. Całkowity wolumen obrotu na londyńskim rynku pozagiełdowym (OTC) tego rodzaju certyfikatami szacowany jest na równowartość 1,5 mln ton złota. Wartość kontraktów futures na 100 uncji złota w nowojorskim COMEX osiągnęła 57,5 miliona kontraktów w 2016 r., co odpowiada ilości 179 000 ton złota. Eksperci zwracają uwagę na to, że dotychczas na świecie wydobyto około 180 000 ton złota. 

Kontrast pomiędzy ilością istniejącego fizycznego złota w stosunku do wystawionych certyfikatów ma się jak 1 do 10, co potwierdza sytuację „papierowego złota” nie mającego żadnego odniesienia do zasobów zabezpieczających tego rodzaju transakcje. Transakcje te zwykle krótkoterminowe ocenia się jako ryzykowne i spekulacyjne. (Alex Jones, „Russia-China Gold Standard Spells End Of Dolar Dominance”, INFOWARS 9.12.2017 r.)

Coraz więcej złota

Światowy popyt na złoto rozpoczyna się na początku XXI wieku wraz z wejściem Chin na międzynarodowy rynek surowców. Chiny do czasu reform Deng Xiaopinga zapoczątkowanych w 1978 r. wydobywały ok. 0,5 tony złota rocznie. Od tego momentu roczne tempo wydobycia złota w tym kraju wzrosło siedmiokrotnie. 

Od 10 lat kraj ten zajmuje pierwsze miejsce w wydobyciu złota na świecie w ilości ok. 450 ton rocznie. Od ok. 2002 r. czynna jest giełda złota w Szanghaju, za pośrednictwem której Chiny zakupują coraz więcej złota. Przez ostanie trzy lata zakupiono tą drogą ok. 1000 ton złota rocznie (Xiang Bo, „China’s gold consumption grows in Jan-Sept”, Xinhua 1.11.2017 r.). Zakupy te dokonywane są przez banki komercyjne, instytucje i osoby prywatne. Powszechnie uważano, że odejście od standardu złota w 1971 r., jak i wcześniejsze niepowodzenia waluty złotej były wynikiem braku złota dla pokrycia będącej w obiegu waluty. 

Jest to stwierdzenie prawdziwe odnośnie do istniejących rezerw tego kruszcu w bankach w momencie zaistniałych wyżej wydarzeń. Ograniczenie produkcji złota związane było z brakiem opłacalności jego wydobycia w stosunku do sztywnej ceny tego kruszcu najpierw ok. 20 USD za uncję, a potem 35 USD za uncję. Powodowało to, że tylko najbardziej zasobne i łatwe w eksploatacji złoża tego kruszcu były ekonomicznie opłacalne. Tego rodzaju warunki zaistniały na terenie Republiki Południowej Afryki na początku minionego wieku. Rozpoczęto wtedy eksploatację największego złoża złota na świecie o nazwie Witwatersrand. 

Drastyczne warunki pracy i płacy połączone z wielkością złoża i bogatą zawartością złota pozwalało zachować opłacalność wydobycia przy cenie ok. 20 USD za uncję w latach 30-tych, a potem ok. 35 USD za uncję w latach 60. XX w. 

Rekord wydobycia osiągnięty został w 1970 r. i wynosił on 1004 tony złota. Przez około 100 lat obszar ten był stałym i głównym źródłem złota zasilającego światowy system gospodarczo-finansowy. Ocenia się, że ze złoża tego w ciągu jego eksploatacji wydobyto połowę całego istniejącego na świecie złota (Hubert Sylwestrzak, „Złoto w przyrodzie i dziejach”, Wydawnictwo Wiedza i Życie S.A. Warszawa 1997 r.). 

Wzrost cen złota od lat 70. minionego wieku spowodował, że opłacalne stało się jego wydobycie w bardziej już cywilizowanych warunkach aniżeli miało to miejsce w RPA. Globalna produkcja złota w tym czasie wyraźnie rozpoczyna się zwiększać. W 1971 r. osiąga ona poziom 1500 ton i w 2001 r. dochodzi do 2500 ton i – po krótkotrwałym obniżeniu– dalej rosła. W ostatnich dwóch latach ustabilizowała się na poziomie 3100 ton złota rocznie (The Statistics Portal). 

Przez ostanie kilka lat światowa czołówka państw producentów złota utrzymuje się na tych samych pozycjach z niewielkimi różnicami zarówno co do wielkości wydobycia, jak kolejności zajmowanych miejsc. Górnicza produkcja złota za 2016 r. (w tonach) przedstawia się następująco („Gold Mining Map – Gold Production”, World Gold Council):

1. Chiny – 463,7 

2. Australia – 287,3

3. Rosja – 274,4

4. USA – 225,7

5. Peru – 166

6. RPA – 165,6

7. Kanada – 162,1

8. Meksyk – 128,4

9. Indonezja – 107,9

10. Brazylia – 96,8

Wzrost popytu na złoto po globalnym kryzysie finansowymi i związane z tym wyższe niż przed kryzysem ceny złota uruchomił nowe projekty eksploatacji gigantycznych jego złóż takich jak Pebble (USA, Alaska) o zasobach ok. 3200 ton złota, czy też złoże Sukhoi Log na Syberii o zasobach ok. 2000 ton złota oraz szereg innych złóż o zbliżonych zasobach w Ekwadorze, Peru, Australii i na rosyjskim Dalekim Wschodzie

Najniższe średnie koszty wydobycia złota są w Rosji ok. 479 USD za uncję. (Vladimir Basov, „Gold mining: the world’s cheapest jurisdictions”, Mining.com 18.12.2017 r.). Związane są one z odkrywkową i wysoko zmechanizowaną eksploatacją złóż, która jest obecnie powszechnie stosowaną technologią wydobycia złota na całym świecie.

Złota rezerwa walutowa

Banki centralne poszczególnych krajów starają się o wysoki poziom rezerw dewizowych, który ma być zabezpieczeniem przed tzw. atakiem spekulacyjnym. Atak spekulacyjny jest działaniem dużych inwestorów międzynarodowych, który ma na celu zmuszenie władz monetarnych danego kraju do dokonania dewaluacji lub rewaluacji waluty krajowej. 

Duże rezerwy dewizowe stanowią gwarancję dla inwestorów zagranicznych, że dany kraj jest wypłacalny, to znaczy, że mogą kupować jego walutę za np. dolary czy euro bez obaw o to, czy będą mogli później wymienić ją z powrotem. Chętniej inwestują wtedy w papiery wartościowe (takie jak np. obligacje i bony skarbowe) danego kraju denominowane w jego walucie. Zwykle część tych rezerw walutowych stanowi również złoto, jako najdroższy metal, stosunkowo łatwy w przechowywaniu ze względu na duży ciężar właściwy i odporność chemiczną. 

Od kryzysu finansowego w 2008 r. banki centralne zaprzestały sprzedaży złota na dużą skalę. Europejski Bank Centralny i 18 banków centralnych krajów członkowskich strefy euro (1. Nationale Bank van Belgie/Banque Nationale de Belgique, 2. Deutsche Bundesbank, 3. Eesti Pank, 4. Central Bank of Ireland/Banc Cenneais na hÉireann, 5. Τράπεζα της Ελλάδος – Bank Grecji, 6. Banco de España, 7. Banque de France, 8. Banca d’Italia, 9. Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου – Centralny Bank Cypru, 10. Latvijas Banka, 11. Banque centrale du Luxembourg, 12. Central Bank of Malta/Bank Ċentrali ta’ Malta, 13. De Nederlandsche Bank, 14. Öesterreichische Nationalbank, 15. Banco de Portugal, 16. Banka Slovenije, 17. Národná banka Slovenska, 18. Suomen Pankki) – „ECB and other central banks announce the fourth Central Bank Gold Agreement”, European Central Bank Press Release, 19.05.2014 r.) i innych krajów europejskich (Sveriges Riksbank i Schweizerische Nationalbank/Banque Nationale Suisse/Banca Nazionale Svizzera – Szwajcarski Bank Narodowy) 27.09.2014 r. zawarły porozumienie o wstrzymaniu sprzedaży złota na kolejne 5 lat.

Wzrost rezerw walutowych w złocie od początku XXI odnotowuje się w krajach azjatyckich. Chiński Bank Centralny (ang. People’s Bank of China, PBoC) powiększa swoje rezerwy skokowo. Na koniec 2017 roku wynoszą one 1842,6 tony złota. Systematycznie od 2008 roku swoje rezerwy w złocie powiększa przede wszystkim Bank Centralny Rosji, który od tego czas regularnie skupuje złoto średnio po ok. 20 ton miesięcznie. Rosyjskie rezerwy złota pod koniec 2017 r – 1828 ton (Ralph– Russian Central Bank Gold Reserves Top 214 Tons in 2017– (BGASC) Buy Gold And Silver Coins –21.12.2017 r.). W ostatnim kwartale 2017 r. zakupów złota dokonały banki centralne Turcji, Kataru, Kirgistanu, Indonezji i Mongolii (Word Gold Coucil, „Gold Demand Trends”, 9.11.2017 r.). 

Zwiększone zakupy złota spowodowały jego systematyczny wzrost cen po kilkadziesiąt USD rocznie do 2008 roku. Od tego roku następuje wzrost cen złota po ok. 100 – 200 USD rocznie. Najwyższą cenę złoto osiągnęło w 2011 r.– ok. 1900 USD za uncje. Potem jego cena obniżyła się i obecnie utrzymuje się na poziomie ok. 1300 USD za uncje Największymi rezerwami złota dysponują banki centralne następujących krajów („Top 50 Countries with Largest Gold Reserves”, Banks around the World 21.12.2017 r.):

 

1 USA – 8 133,5 ton (74,9 proc. rezerwy walutowej)

2. Niemcy – 3373,3 ton (68,9 proc. rezerw walutowej)

3. Włochy – 2451,8 ton (67,3 proc. rezerw walutowej)

4.. Francja – 2435,9 ton (64,9 proc. rezerwy walutowej)

5 Chiny – 1842,6 ton (2,7 proc. rezerwy walutowej)

6. Rosja – 1801,2 ton (17,3 proc. rezerwy walutowej)

7 Szwajcaria – 1040 ton (5,3 proc. rezerwy walutowej)

8. Japonia – 765,22 ton (2,5 proc. rezerwy walutowej)

9.. Holandia – 612,45 ton (66,3 proc. rezerwy walutowej)

 

Statystyki odnotowują także zasoby złota zgromadzone przez MFW w ilości 2814 ton. Polska na tej liście zajmuje 36 miejsce z 102,97 ton złota stanowiącymi 3,8 proc. rezerw walutowych. Złoto to przechowywane jest w Banku Anglii. Utrzymywanie cennego kruszcu w Londynie, będącym głównym centrum obrotu złotem na świecie, zwiększa elastyczność zarządzania polskimi rezerwami.

Zamach w Smoleńsku a sądy i instytucje państwa
Przywrócić sądy Polakom – skrót diagnozy- Stanisław Możejko
Kryzys polityczny w Brazylii
Groźby śmierci wobec prezydenta Dudy

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej.

Dowiedz się więcej